حجتالاسلام والمسلمین علی لطیفی، معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، درباره آخرین وضعیت تأمین و توزیع کتابهای درسی اظهار کرد: از مجموع حدود ۱۶ میلیون و چند صد هزار دانشآموز کشور، بیش از ۱۲ میلیون و ۴۸۱ هزار نفر سفارش کتابهای درسی خود را ثبت کردهاند.
به گفته وی، دانشآموزان پس از قطعی شدن ثبتنام مدرسه و مشخص شدن محل تحصیل در سامانه «سیدا» میتوانند سفارش کتابهای درسی را ثبت کنند و پیشبینی میشود تا هفته نخست مهرماه، ثبتنام، سفارش و توزیع کتاب برای حدود ۹۷ تا ۹۸ درصد دانشآموزان انجام شود.
لطیفی یکی از دلایل تأخیر در دریافت کتابهای درسی را به قطعی نشدن ثبتنام دانشآموزان مرتبط دانست و گفت در برخی موارد ثبتنام تا هفتههای دوم و سوم مهرماه نهایی نمیشود و همین مسئله روند سفارش و توزیع کتاب را نیز به تأخیر میاندازد.
وی افزود: در میانپایهها نیز بیش از ۹۰ درصد دانشآموزان سفارش کتاب خود را ثبت کردهاند و بخش عمده فرآیند مربوط به پایههای ورودی مانند اول ابتدایی، هفتم و دهم نیز در حال تکمیل است.
۱۶۳ میلیون جلد کتاب در مسیر مدارس
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با اشاره به حجم تولید کتابهای درسی گفت: برای سال تحصیلی جدید حدود ۱۶۳ میلیون جلد کتاب پیشبینی شده که سفارش چاپ حدود ۱۵۵ میلیون جلد آن ثبت شده و نزدیک به ۱۲۱ میلیون جلد نیز در سراسر کشور توزیع شده است.
لطیفی تأکید کرد که در حال حاضر کمبود قابل توجهی در کتابهای درسی وجود ندارد و مشکلاتی که در زمینه تأمین کاغذ و چاپ ایجاد شده بود، تا حد زیادی برطرف شده است.
به گفته وی، در جریان جنگ و بر اثر آسیبهای واردشده به برخی مراکز چاپ، بخشی از ظرفیت چاپ کتابها با مشکلاتی مواجه شد. همچنین مشکلات واردات کاغذ و عمل نکردن کامل برخی منابع تأمین داخلی به تعهدات خود، در مقطعی موجب کمبود کاغذ شد، اما این مشکلات تاکنون جبران شده است.
معاون وزیر آموزش و پرورش درباره قیمت کتابهای درسی نیز گفت قیمت کتابها با توجه به تعداد صفحات، حجم و نوع چاپ متفاوت است، اما بهطور کلی قیمت فعلی کتابهای درسی حدود یکسوم قیمت واقعی آنها در بازار برآورد میشود.
وی با اشاره به حمایت دولت از تأمین کاغذ کتابهای درسی افزود بخش قابل توجهی از هزینه کاغذ مورد استفاده از طریق یارانه تأمین میشود و به همین دلیل قیمت کتابهای درسی نسبت به کتابهای مشابه در بازار پایینتر است.
تغییر برنامه درسی؛ از پایه اول تا دوره متوسطه
تغییر کتابهای درسی تنها به فرآیند چاپ و توزیع محدود نمیشود. وزارت آموزش و پرورش در سالهای اخیر بازنگری برنامه درسی را نیز در دستور کار قرار داده و این تغییرات در دوره ابتدایی به صورت تدریجی دنبال میشود.
لطیفی با اشاره به اجرای «زیستبوم جدید برنامه درسی» گفت برنامه جدید پایه اول ابتدایی سال گذشته به صورت آزمایشی در هشت مدرسه اجرا شد و امسال قرار است همین برنامه در ۲۰۰ مدرسه منتخب از سراسر کشور اجرا شود.
به گفته وی، در هر استان دو منطقه و در هر منطقه دو مدرسه برای اجرای این طرح انتخاب شدهاند تا برنامه جدید به صورت مرحلهای مورد ارزیابی قرار گیرد.
همچنین برنامه جدید پایه دوم ابتدایی امسال در همان هشت مدرسهای که اجرای آزمایشی طرح را آغاز کرده بودند، اجرا خواهد شد.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی تأکید کرد تغییرات برنامه درسی دوره ابتدایی باید به صورت پیوسته و مرحلهای انجام شود؛ زیرا محتوای پایههای مختلف به یکدیگر وابسته است و نمیتوان برنامه یک پایه را بدون توجه به محتوای پایههای بعدی تغییر داد.
بر این اساس، در سالهای آینده تغییر برنامه درسی پایههای سوم تا ششم ابتدایی نیز به صورت متوالی دنبال خواهد شد.
لطیفی درباره بازخوردهای مربوط به کتابهای جدید پایه اول ابتدایی نیز گفت پژوهشی در سطح کشور انجام شده و در هر استان ۱۰ معلم دوره ابتدایی کتابهای جدید را بررسی کردهاند. به گفته وی، نتایج این ارزیابی نشاندهنده استقبال مناسب معلمان، والدین و دانشآموزان از تولیدات جدید بوده است؛ هرچند برخی نواقص اجرای اولیه نیز شناسایی و برای اصلاح آنها اقدام شده است.
در دوره متوسطه اول نیز تنظیم برنامه درسی در حال انجام است و در صورت آماده شدن برنامه، تغییرات پایه هفتم از سال آینده آغاز خواهد شد.
فنیوحرفهایها؛ کتابها به دنبال بازار کار
یکی دیگر از محورهای تغییرات آموزشی، بازنگری کتابهای درسی رشتههای فنی و حرفهای و کاردانش است؛ حوزهای که ارتباط مستقیمتری با بازار کار دارد.
لطیفی گفت طی دو سال گذشته مطالعاتی درباره تحولات بازار کار و نیازهای جدید آموزشهای فنی و حرفهای انجام شده و بر اساس نتایج این پژوهشها، بازنگری برنامههای درسی در دستور کار قرار گرفته است.
به گفته وی، سال گذشته کتابهای پایه دهم و ساختار کلی برنامههای درسی رشتههای فنی و حرفهای تغییر کرد و ۶۸ عنوان کتاب به صورت اساسی تغییر یا از نو تألیف شد.
امسال نیز حدود ۷۱ عنوان کتاب در این حوزه با تغییرات اساسی یا تألیف جدید مواجه خواهد شد.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی افزود اکنون ۵۰ رشته در شاخه کاردانش، ۱۳ رشته در شاخه فنی و حرفهای و ۲۹ رشته مشترک میان این دو شاخه وجود دارد و کتابهای پایه یازدهم این رشتهها امسال و کتابهای پایه دوازدهم سال آینده آماده و ارائه خواهند شد.
هوش مصنوعی از حاشیه کتابها به متن آموزش میآید
در کنار تغییرات سنتی برنامه درسی، فناوریهای جدید نیز آرامآرام جای خود را در آموزش رسمی باز میکنند. هوش مصنوعی یکی از مهمترین موضوعاتی است که آموزش و پرورش در سالهای اخیر به آن توجه کرده است.
لطیفی البته تأکید کرد که سیاست وزارت آموزش و پرورش صرفاً آموزش هوش مصنوعی نیست، بلکه موضوع گستردهتر «شایستگیهای دیجیتال» دنبال میشود.
وی توضیح داد شایستگی دیجیتال مجموعهای از دانش، مهارت و توانمندیهایی است که دانشآموز برای زندگی در دنیای جدید به آن نیاز دارد؛ از نحوه استفاده از ابزارهای فناورانه تا شناخت فرصتها و تهدیدهای فناوریهای جدید.
در همین چارچوب، کتابی با موضوع هوش مصنوعی تدوین شده که به صورت اختیاری در اختیار رشتههای کاردانش قرار گرفته است. همچنین در کتاب «کار و فناوری» پایههای ششم و هشتم فصل مستقلی به آموزش هوش مصنوعی اختصاص یافته است.
موضوع هوش مصنوعی در کتاب سواد رسانهای نیز مورد توجه قرار گرفته و یک درس مستقل درباره این فناوری و چالشهای آن در تعامل با رسانههای مجازی پیشبینی شده است.
لطیفی همچنین از تلاش برای ورود مفاهیم هوش مصنوعی به شکل تلفیقی در سایر دروس خبر داد؛ به این معنا که دانشآموزان با کاربردهای این فناوری در حوزههای مختلف علمی و شغلی آشنا شوند.
برنامه جامع «شایستگیهای دیجیتال» در راه است
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی اعلام کرد تدوین برنامه درسی جامع «شایستگیهای دیجیتال» نیز در دستور کار قرار دارد.
به گفته لطیفی، پس از تکمیل این برنامه، نقشه جامعی برای مشخص شدن تغییرات مورد نیاز در کتابهای درسی ارائه خواهد شد تا دانشآموزان برای زندگی و فعالیت در دنیای جدید آمادگی بیشتری پیدا کنند.
او در عین حال تأکید کرد تحول دیجیتال در مدرسه فقط با تغییر کتابها اتفاق نمیافتد و آموزش معلمان در این مسیر اهمیت بسیار زیادی دارد.
لطیفی گفت کتاب نمیتواند نقطه آغاز و پایان این تحول باشد و معلم نقش اصلی را در استفاده درست از فناوریهای جدید ایفا میکند. به گفته وی، طی سالهای گذشته دورههایی برای آموزش معلمان در زمینه فناوری و هوش مصنوعی برگزار شده است.
وی همچنین به تولید بسته آموزشی «کلاس شوقانگیز» اشاره کرد که با محوریت تحول در کلاس درس و استفاده از فناوریها و ابزارهای نوین آموزشی تهیه شده است.
آموزش برای دانشآموزان با نیازهای ویژه
تغییرات آموزشی در بخش دانشآموزان با نیازهای ویژه نیز دنبال میشود. لطیفی گفت بخشی از کتابهای این دانشآموزان توسط سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی و بخشی توسط سازمان آموزش و پرورش استثنایی تهیه میشود.
به گفته وی، نوع نیاز دانشآموز در نحوه ارائه محتوای آموزشی تأثیرگذار است و در مواردی کتابها با ویژگیهایی مانند چاپ درشتتر تولید میشوند.
لطیفی درباره دانشآموزان دارای اوتیسم نیز گفت برنامه آموزشی این گروه باید علاوه بر محتوای درسی، مهارتهای پایه زندگی، مهارتهای شغلی و در برخی موارد آموزشهای فنی و حرفهای را نیز مورد توجه قرار دهد.
مدارس بینالملل زیر چتر برنامه درسی ایران
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی همچنین از تدوین چارچوب برنامه درسی مدارس ایرانی خارج از کشور و مدارس بینالملل داخل کشور خبر داد.
وی گفت بر اساس اساسنامه جدید، سازمان پژوهش مسئول تدوین چارچوب برنامه درسی این مدارس با هماهنگی مرکز امور بینالملل و مدارس خارج از کشور است.
به گفته لطیفی، جدول برنامه درسی پایههای مختلف آماده و برای مرکز مربوط ارسال شده است و بر اساس آن مشخص خواهد شد مدارس در هر پایه از چه کتابهایی میتوانند استفاده کنند.
در حال حاضر حدود هشت تا ۹ مدرسه بینالملل در داخل کشور فعالیت دارند. این مدارس میتوانند در برخی عناوین درسی، با رعایت چارچوبهای تعیینشده و بومیسازی، از کتابهای بینالمللی معتبر نیز استفاده کنند.
کتابهای درسی و بازتاب تحولات اخیر
یکی دیگر از موضوعات مورد اشاره لطیفی، تغییرات محتوایی برخی کتابهای درسی در پی تحولات اخیر کشور بود.
وی گفت پیشنهاد تشکیل کمیتهای مشترک برای بررسی این تغییرات مطرح شده است تا تصمیمها بر اساس بررسی کارشناسی و نه واکنشهای شتابزده اتخاذ شوند.
با این حال، برای سال تحصیلی جاری در برخی کتابهایی که هنوز وارد فرآیند چاپ نشده بودند، تغییراتی اعمال شده است.
لطیفی افزود در برخی کتابهای مطالعات اجتماعی مطالبی درباره فرآیند انتخاب رهبری و برخی دستاوردهای دوره رهبری «قائد شهید امت» اضافه شده و در یکی از کتابهای تاریخ نیز تغییراتی صورت گرفته است.
همچنین در پشت جلد حدود ۳۰ عنوان کتاب درسی که هنوز به چاپ نرسیده بودند، تصاویری با محور «عزتمندی و اقتدار ایران» و «ایران عزیز» قرار گرفته است.
به گفته معاون وزیر آموزش و پرورش، هدف از این اقدام تقویت هویت ملی، احساس افتخار و اقتدار ملی عنوان شده است.
در مجموع، سال تحصیلی جدید برای نظام آموزشی تنها با مسئله توزیع میلیونها جلد کتاب آغاز نمیشود؛ بلکه همزمان قرار است بخشی از برنامههای درسی بازطراحی شود، آموزشهای فنی و حرفهای به نیازهای بازار کار نزدیکتر شود و مدرسه خود را برای مواجهه با هوش مصنوعی و الزامات زندگی دیجیتال آماده کند. چالش اصلی اما آن است که این تغییرات از سطح کتاب و برنامه فراتر رفته و به کلاس درس، توانمندی معلم و تجربه واقعی دانشآموزان منتقل شود.
نظر شما